Wat is er in 2026 veranderd aan waarschuwingen voor mogelijke kruisbesmetting?

Wat is er vanaf 2026 concreet veranderd?

Een waarschuwing voor mogelijke kruisbesmetting heet Precautionary Allergen Labelling, afgekort PAL. Het nieuwe beleid kon al vanaf 2024 worden toegepast. De overgangsperiode eindigde op 1 januari 2026. Daarmee zijn zowel de onderbouwing als de presentatie van zulke waarschuwingen strakker geregeld.

Deze tabel beschrijft de hoofdregels. De afwijking voor ambachtelijke levensmiddelen en de uitleg over oude voorraad staan verderop. De achtergrond van de overgangsperiode vind je bij de FNLI-richtlijnen over kruisbesmetting.

Welke waarschuwing mag op de verpakking staan?

De NVWA noemt twee toegestane formuleringen. Voor een onderbouwd risico op kruisbesmetting met hazelnoten zijn dat bijvoorbeeld:

• Kan hazelnoten bevatten.
• Niet geschikt voor mensen met een hazelnootallergie.

Beide formuleringen waarschuwen voor hetzelfde soort risico. De tweede betekent dus niet automatisch dat het risico groter is.

Teksten zoals ‘kan sporen van … bevatten’ of een algemene verwijzing naar een fabriek waar allergenen worden verwerkt, zijn geen passende PAL-formulering onder het nieuwe Nederlandse beleid. Benoem de relevante allergenen; bij noten en glutenbevattende granen is het uitgangspunt dat je de soort noemt.

Wanneer is een waarschuwing nodig en wanneer juist niet?

Het uitgangspunt is eerst kruisbesmetting voorkomen of zoveel mogelijk beperken. Blijft er een risico over, dan beoordeelt het verantwoordelijke levensmiddelenbedrijf dat. Voor reguliere voorverpakte producten moet een PAL worden gebruikt als uit de beoordeling blijkt dat de relevante referentiewaarde kan worden overschreden. Blijft de mogelijke kruisbesmetting daaronder, dan mag niet uit voorzorg toch een PAL worden toegevoegd. Voor ambachtelijke levensmiddelen geldt de afwijking hieronder.

Een waarschuwing vervangt geen goede werkwijze. Schoonmaak, scheiding van grondstoffen en betrouwbare informatie van toeleveranciers blijven belangrijk. De richtlijnen van FNLI en CBL, opgesteld met de NVWA (pdf) werken die stappen uit.

Wat zijn referentiewaarden en ED05?

De referentiedoses zijn hoeveelheden allergeeneiwit per eetmoment. De gekozen waarden zijn gebaseerd op ED05: een dosis waarbij bij ongeveer 5% van de mensen met de betreffende allergie een reactie wordt verwacht. Bij de beoordeling telt ook de consumptiehoeveelheid mee. Het zijn beoordelingswaarden voor het beleid, geen garantie dat iedere allergische persoon zonder klachten kan eten. Het Voedingscentrum licht deze achtergrond toe.

Voor een horeca- of verkoopteam is vooral van belang dat de leverancier de juiste beoordeling uitvoert en de uitkomst duidelijk doorgeeft. Een medewerker hoeft tijdens de verkoop geen eigen grenswaarde voor een gast uit te rekenen.

Welke uitzondering geldt voor ambachtelijke levensmiddelen?

De beleidsregel kent een afwijking voor producten die de producent in kleine hoeveelheden rechtstreeks levert aan consumenten of aan plaatselijke detailhandel die aan consumenten levert. Bij deze ambachtelijke levensmiddelen mag een PAL worden toegepast als de risicobeoordeling laat zien dat kruisbesmetting in de praktijk mogelijk is. Het aantonen van overschrijding van de referentiewaarde is daarbij niet vereist.

Een risicobeoordeling blijft dus nodig. De uitzondering volgt uit de omschreven productie- en leveringssituatie; alleen het woord ‘ambachtelijk’ in een productnaam maakt haar niet van toepassing. De definitie en afwijking staan in artikelen 1 en 2 van de beleidsregel.

Mag je in 2026 nog ijs met een oude waarschuwing verkopen?

De productiedatum is het uitgangspunt. Volgens de NVWA mogen voorraden verpakt product die vóór 1 januari 2026 zijn geproduceerd ook daarna worden uitverkocht, mits het levensmiddel niet onveilig is. Een oudere formulering op een verpakking is daarom niet automatisch reden om een ijsje weg te gooien. Dit staat in de NVWA-vragen en antwoorden over PAL.

Vraag bij twijfel met de partijcode na wanneer het product is geproduceerd. De THT-datum alleen vertelt je dat niet. Een voorraad ongebruikte oude verpakkingen geeft geen algemene vrijstelling om nieuw geproduceerd ijs met oude etiketten te blijven verpakken.

Ook bij producten uit andere EU-landen kunnen afwijkende teksten voorkomen door wederzijdse erkenning. De Nederlandse beleidsregel is geen overal identieke EU-regeling. Beoordeel een afwijkende tekst daarom samen met de herkomst en leveranciersinformatie.

Wat verandert er niet aan de ingrediëntenlijst?

De regels voor het vermelden van allergenen die als ingrediënt worden gebruikt, blijven bestaan. Melk in een recept met room of yoghurt hoort bij de ingrediënteninformatie. Een PAL gaat over mogelijke onbedoelde aanwezigheid en vervangt die informatie niet.

Een ijsje zonder kruisbesmettingswaarschuwing kan dus gewoon melk, ei of een ander allergeen als ingrediënt bevatten. Lees steeds de ingrediëntenlijst én de eventuele waarschuwing. Het ontbreken van een PAL is ook geen algemene claim dat het product allergenenvrij is.

Voor de toepassing in je zaak lees je verder over gasten informeren over allergenen bij ijs. Verwar daarbij een claim als lactosevrij niet met informatie over melkeiwit: bekijk ook het verschil tussen lactosevrij, melkvrij en vegan ijs.

Wat betekent dit voor horeca, ijsverkoop en schepijs?

Voorverpakt handijs verkopen

Verkoop je een fabrieksmatig voorverpakt ijsje in de gesloten originele verpakking? Gebruik dan de informatie die bij dat product en die levering hoort. Vraag een nieuwe specificatie op wanneer de leverancier een wijziging meldt. Zorg dat je productoverzicht naar de juiste smaak, verpakking en partij verwijst.

Schepijs of een ijsdessert serveren

Een bol schepijs of een ter plekke samengesteld dessert is een andere verkoopvorm. Voor niet-voorverpakte levensmiddelen gelden de bestaande regels voor allergeneninformatie. De PAL-regels voor voorverpakte producten betekenen niet dat iedere bol een nieuw etiket moet krijgen.

Neem voor je eigen informatie ook hoorntjes, koekjes, sauzen en toppings mee. Beoordeel daarnaast mogelijke overdracht via scheppen, bakken en werkoppervlakken binnen je voedselveiligheidswerkwijze. De waarschuwing op een ingekochte bak beschrijft niet vanzelf wat er tijdens jouw uitgifte gebeurt.

De NVWA legt de informatieplicht voor horeca en ambacht uit. Lees ook wat de keuze tussen handijs en schepijs betekent voor je verkooppunt.

Praktische checklist voor je horeca- of verkoopteam

Gebruik de wijziging om productinformatie op orde te brengen. Een werkbaar overzicht laat direct zien welke gegevens bij het verkochte artikel horen.

1. Controleer het ontvangen artikel. Vergelijk productnaam, variant en verpakking met de informatie die je team gebruikt.
2. Houd ingrediënten en PAL apart. Leg vast welke allergenen in het recept zitten en waarvoor een kruisbesmettingswaarschuwing geldt.
3. Vraag wijzigingen gericht na. Gaat het om andere woorden, een nieuwe risicobeoordeling, een andere receptuur of een gewijzigd productieproces?
4. Koppel informatie aan de juiste voorraad. Bewaar bij verschillende verpakkingsversies de bijbehorende product- en partijgegevens.
5. Werk alle verkooppunten bij. Denk aan de allergenenlijst, kassainformatie, menukaart, webshop en instructie voor tijdelijke medewerkers.
6. Spreek af wie twijfels oplost. Laat een aangewezen collega de leverancier benaderen voordat het team een onzekere uitspraak aan een gast doet.

Neem deze afspraken mee wanneer je een ijsleverancier kiest. Vraag ook hoe en vanaf welke levering wijzigingen worden doorgegeven.

Voorbeeld: de waarschuwing verandert op een nieuwe doos

Stel dat een nieuwe levering dezelfde smaaknaam heeft, maar een andere allergenenwaarschuwing. Dat is een signaal om de gegevens te controleren. Je kunt uit de tekstwijziging alleen niet afleiden of ook het recept of productieproces is veranderd.

• 1. Leg de versies vastBewaar een foto van beide etiketten en noteer de artikel- en partijcodes. Houd zichtbaar welke voorraad bij welke informatie hoort.
• 2. Vraag wat is veranderdLaat de leverancier de wijziging toelichten en vraag vanaf welke partij de nieuwe productinformatie geldt.
• 3. Informeer het teamWerk het overzicht bij met de bevestigde gegevens. Gebruik een uitleg die past bij de verpakking die de gast daadwerkelijk krijgt.

Verdwijnt een waarschuwing, presenteer dat dan niet zonder aanvullende onderbouwing als een nieuw ‘vrij van’-kenmerk. Bij een onopgelost verschil over de allergeneninformatie stel je de uitgifte van het betrokken artikel uit totdat de leverancier duidelijkheid geeft.

Veelgestelde vragen

Verder lezen over allergenen en ijsverkoop